Cursus op locatie
Online cursus
Thema's
Docent
Mijn cursussen

Mooie liedjes duren wel lang - Bach

Mooie liedjes duren wél lang. 280 jaar na zijn dood zijn de muziekstukken van componist, organist, klavecinist, violist, dirigent en muziekpedagoog Johann Sebastian Bach – net als zijn oeuvre niet in drie woorden te vatten – nog springlevend. Want wordt de Duitser ook niet vandaag nog de vader van de cantates genoemd? En kunnen thema’s als vreugde, angst, zonde en hoop door hun tijdloosheid niet ook de hedendaagse luisteraar beroeren? Ignace Bossuyt neemt je mee op een thematische reis doorheen het kleurrijke oeuvre van het muzikale genie.

Ignace Bossuyt

Ignace Bossuyt

Prof. Ignace Bossuyt is emeritus gewoon hoogleraar musicologie van de KU Leuven. Zijn onderzoeksgebied spitste zich toe op de Renaissancepolyfonie. Op zijn naam staan tevens talrijke publicaties bedoeld voor een ruim publiek. Bij Davidsfonds Uitgeverij verscheen o.m. een handige inleiding tot de muziektheorie: Van noten en tonen. Wegwijs in muzikale begrippen.

Cursussen van deze docent

Lees het eerste hoofdstuk

Ter inleiding

Al een aantal decennia behoren de cantates van Johann Sebastian Bach tot het vaste repertoire van gerenommeerde ensembles van zangers en instrumentalisten. Terecht, want de werken zijn en blijven een onuitputtelijke schatkamer waar iedereen zijn gading in vindt: van de gepassioneerde muziekliefhebber die zich laaft aan de bovenaardse schoonheid van Bachs koren en aria’s tot de verbeten partituurlezer die zich (ook) verdiept in de muzikale structuur, en elk compositorisch detail en elk door Bach specifiek bedoeld tekstexpressief element wil doorgronden.

In de hiernavolgende verkenning van een 35-tal cantates, opgebouwd rond zeven thema’s, heb ik gestreefd naar een aanvaardbare middenweg tussen de uiteenlopende wensen van lezers en luisteraars, zodat iedereen aan zijn trekken kan komen in deze kennismaking met en (poging tot) ontsluiting van Bachs heerlijke muziek.

Uit de cantates koos ik telkens een onderdeel of enkele representatieve fragmenten ter illustratie van het vooropgestelde thema. De Duitse teksten zijn, op enkele uitzonderingen na, integraal weergegeven, met een Nederlandse vertaling.

Bij het begin van elke bespreking geef ik twee referenties: naar een uitvoering en naar een partituur. Elke uitvoering is beschikbaar op youtube, in de mate van het mogelijke als een live-opname, maar niet van alle cantates. Ik heb telkens een uitvoering gezocht die kwalitatief van hoog niveau is en waarvan ook de beeldopname uitstekend is. De meeste live-uitvoeringen zijn afkomstig uit de opnamen van de  J.S.Bach Foundation uit Stuttgart , geleid door Rudolf Lutz of van de Nederlandse Bachvereniging, die het plan heeft opgevat alle werken van Bach uit te (laten) voeren en op hun website  All of Bach  ter beschikking te stellen. Momenteel zijn op All of Bach ongeveer 300 van de ca. 1000 werken opgenomen.

De tweede referentie betreft de partituur. Alle partituren zijn te vinden op de website imslp.org, de meeste in de recente Neue Bach-Ausgabe, enkele in de oudere negentiende-eeuwse versie. Ik raad ook de luisteraars die in het lezen van muziek niet of weinig onderlegd zijn de partituren eens na te slaan. Aangezien het vocale muziek betreft (zij het doorgaans met een substantiële instrumentale deelname), biedt de tekst een goede houvast.

In mijn commentaartekst bij elk fragment zijn er twee verwijzingen: naar afbeeldingen en naar timing in de uitvoering. De afbeeldingen zijn overwegend muziekfragmenten uit de partituren, vaak met verhelderende notities in of naast de muziek. Ik koos ook enkele illustraties uit de beeldende kunsten die aanleunen bij de thematiek van een aantal cantates. De timing van de uitvoering geeft de precieze auditieve locatie van een fragment.

Naast de centrale tekst met de bespreking van de 35 cantates voegde ik nog enkele essentiële, korte inleidende teksten toe: een beknopte biografische schets van de componist en een algemene situering van en inleiding tot zijn cantateproductie. Tot slot volgt een literatuurlijst en een verklarende lijst van muzikale termen.

Ik wens alle lezers-luisteraars een aangename en leerzame ontdekkingstocht doorheen mijn selectie van cantates van de onbetwiste grootmeester van het genre.