Cursus op locatie
Online cursus
Thema's
Docent
Mijn cursussen

Van Eyck; motieven en materie: Voor elck wat wils

Van Eyck is meer dan Arnolfini en zijn vrouw. Meer dan de talloze planten die hij op onnavolgbare wijze op doek tot leven bracht. Ja, zelfs meer dan het alom geprezen Lam Gods. Belgisch kunstschilder Van Eyck was een penseelvirtuoos die elke werkelijkheid encyclopedisch en minutieus vastlegde, van flora tot geometrie, van portretten tot architectuur. Aan zijn spiedende blik ontging niks, zo toont Jan Bustin in een interactieve reis door de onderwerpen in Van Eycks oeuvre.

Jan Bustin

Jan Bustin

Jan Bustin is docent Kunstgeschiedenis, Tekenen/Schilderen en kunstschilder. Vanuit die achtergrond doet hij reconstructie-onderzoek onderzoek naar historische teken- en schildertechnieken. Zijn bijzondere belangstelling en praktijkervaring betreft materialen, technieken en werkwijzen uit de 15e-, 16e- en 17e-eeuwse schilders ateliers in de Nederlanden.

Cursussen van deze docent

Lees het eerste hoofdstuk

Inleiding

Het werk van Van Eyck boeit al eeuwenlang. Ook in onze tijd zijn de bewaard gebleven schilderijen van zijn hand nog steeds in staat om een breed publiek te fascineren en te verbazen. Dankzij hedendaagse technologische ontwikkelingen is zijn oeuvre in sommige opzichten zelfs toegankelijker geworden dan ooit tevoren. En ook al staan we tegenwoordig misschien ver af van het denken in de 15e eeuw, Van Eycks werkenblijven glansrijk overeind in onze moderne jacht naar beelden met een extreem hoge resolutie. 

 Bekijk de werken hier


Bij beeldende kunst bedient de maker zich van visueel waarneembare middelen waarmee vervolgens een al of niet evidente boodschap wordt overgebracht. Bij een dergelijke boodschap is niet alleen de inhoud belangrijk, maar ook de vorm en het medium waardoor die boodschap aanschouwelijk wordt gemaakt. Bij een schilderij gaat het in dat laatste geval met name over de materialen waarmee het kunstwerk gemaakt werd en de manier waarop de maker die verwerkt heeft. De ondergrond waarop geschilderd wordt, de eigenschappen van de verf en de vaardigheden van de schilder om die ten volle te benutten bepalen mee het eindresultaat.

Bij Van Eyck zijn vorm en inhoud onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het beeld dat we krijgen voorgeschoteld door middel van vormen, kleuren, compositie, de voorstelling en de vele details is als een spiegel. Overigens minder objectief dan de uiterst nauwkeurige weergave van de uiterlijke werkelijkheid zou doen vermoeden. Maar wel een spiegel van de tijd waarin hij leefde; het doen en denken binnen de toenmalige samenleving, gezien door de ogen van een (of meerdere?) kunstenaar(s) van uitzonderlijk talent. 


Spiegel Arnolfini dubbelportret ; NG London -  Image source http://closertovaneyck.kikirpa.be, © KIK-IRPA, Brussels


Dat de kunst van Van Eyck al eeuwenlang zo’n breed publiek weet te raken heeft waarschijnlijk ook te maken met de vele aspecten die ermee verbonden zijn en de ongetwijfelde veelzijdigheid van haar maker. Kijken naar een altaarstuk als het ‘Lam Gods’ in Gent is als bladeren door een encyclopedie die bestaat uit een oneindig aantal delen. En zoals de Encyclopédie van Diderot en d’Alembert tijdens de 18e eeuw uiteindelijk een belangrijk steentje bij heeft gedragen aan de verspreiding van Rationalistische denkbeelden met zowel de Industriële als Franse revolutie als gevolg, zo heeft Van Eyck als het ware een ‘Optische Revolutie’ ontketent. 



Tentoonstelling Van Eyck; Een Optische revolutie -  https://www.mskgent.be/nl/tentoonstellingen/van-eyck


Maar waar een encyclopedie een schat aan verzamelde al of niet theoretische kennis in geschreven vorm bijeenbrengt, gaat het in het werk van Van Eyck over datgene wat aan al die kennis voorafgaat: de waarneming. Het observeren, bestuderen, weergeven én begrijpen van de zichtbare werkelijkheid. Of die werkelijkheid nu bestaat uit mensen en hun gedrag, allerlei natuurverschijnselen of juist objecten die door mensenhanden werden gemaakt. Van Eyck geeft het allemaal weer: de spiedende blik van een geportretteerde; de ontastbaarheid van de lucht in de verte; of juist de tastbare eigenschappen van zwaar fluweelbrokaat… You name it! Van Eyck heeft ‘voor elck wat wils’.